Elleboogdysplasie (ED)

Elleboogdysplasie (= elleboogmisvorming) wordt meestal aangeduid met de afkorting ED. ED is een afwijking aan de ellebooggewrichten, waarbij de ontwikkeling van de ellebogen bij een jonge, opgroeiende hond niet normaal verloopt en de gewrichten misvormd kunnen raken, van licht afwijkend tot zwaar misvormd. De hond heeft pijn en kan kreupel gaan lopen. ED wordt veroorzaakt door zowel erfelijke als omgevingsfactoren en komt niet alleen voor bij rashonden, maar ook bij kruisingen.

ED-elleboo3
ED-benamingen.1

Tussen de 4-9 maanden jong kan de hond voor het eerst symptomen vertonen, dit uit zich o.a. in:

  • Stijfheid na rust
  • Pijn bij buigen van, strekken van en druk op de elleboog
  • Kreupelheid aan een voorbeen of beide voorbenen

Oudere honden kunnen natuurlijk ook deze symptomen vertonen, maar dan is er meestal al osteoarthrose als gevolg van ED.

ED is een verzamelnaam voor vier aandoeningen aan het ellebooggewricht. De aandoeningen kunnen onafhankelijk van elkaar voorkomen, maar kunnen ook gelijktijdig optreden en eveneens dat de ene aandoening de andere veroorzaakt.
De term ED wordt gebruikt, wanneer één of meer van de volgende aandoeningen in een elleboog aanwezig is of zijn:

  • LPC - Los Processus Coronoïdeus: er breekt een stukje kraakbeen af of raakt beschadigd. Het losse stukje zorgt voor irritatie en ontsteking in het gewricht en leidt uiteindelijk tot kraakbeen- en gewrichtsbeschadiging.
  • LPA - Los Processus Anconeus: idem als LPC
  • OCE - Osteochondrosis dissecans: er treedt een storing op in de omzetting van kraakbeen naar been. Hierdoor ontstaat een slecht doorbloede, dikke kraakbeenzone in het gewricht. Die zone sterft af en vormt een losse kraakbeenflap in het gewricht.
  • Incongruentie: de gewrichtsvlakken sluiten niet goed op elkaar aan, wat veelal wordt veroorzaakt door een ongelijke groei tussen het spaakbeen (radius) en de ellepijp (ulna)

Als er niet tijdig ingegrepen wordt, leiden deze beschadigingen tot artrose: slijtage en botwoekeringen met als gevolg verstijving van het gewricht.

Het is duidelijk dat erfelijke aanleg één van de oorzaken is. Er spelen echter verschillende erfelijke factoren mee bij het ontstaan van ED. De botkwaliteit, spieren en banden, de groeisnelheid, de stand van de voorbenen en de hoek die de opperarm met de onderarm vormt. Maar ook omgevingsfactoren, overbelasting door teveel/verkeerd bewegen, spierontwikkeling, groeisnelheid, overgewicht en samenstelling van voeding (calcium%) bepalen vervolgens of en hoe die aanleg tot uiting komt

Een verkeerde verhouding in het gehalte aan fosfor en calcium kan te snelle groei veroorzaken, de spierontwikkeling kan dat niet bijhouden; de pup heeft geen kracht genoeg om het gewicht tijdens een langere wandeling goed te blijven dragen. Overvoeren veroorzaakt overgewicht. In beide gevallen neemt de druk (overbelasting) op het ellebooggewricht toe en kan slijtage van het gewricht optreden.

Door wild spelen, draaien en springen krijgt het ellebooggewricht veel te verduren. Hoe groter de krachten die op de gewrichten worden uitgeoefend, hoe groter de kans op beschadigingen. Bespiering vangt dit in enige mate op. Is de spierontwikkeling (nog) niet optimaal, dan neemt de belasting ook toe.

Elleboogdysplasie uit zich vrij snel en duidelijk door pijn/kreupelheid. Een röntgenologisch onderzoek kan plaatsvinden voor het stellen van een diagnose.

De behandeling kan volstaan met medicijnen, een uitgebalanceerd dieet en matige beweging. Heeft dit niet het gewenste effect dan kan via chirurgisch ingrijpen, losse botfragmenten en het beschadigde deel van het bot en/of kraakbeen worden verwijderen.

Ongeacht de behandeling kan er artrose ontstaan, hoe vroeger men er bij is, hoe minder vorming van artrose. Artrose zelf is niet via een operatie te behandelen, wel de oorzaak van artrose. Er is niet aangetoond dat er middelen zijn waarmee artrose kan worden verholpen. Door het opleggen van gedragsregels en door het gebruik van pijnstillers kunnen de klachten worden verminderd.

Advies voor pups, met betrekking tot milieufactoren die invloed hebben op de ontwikkeling van ED:

  • Beperk lichaamsbeweging tot het geadviseerde bewegingsschema
  • Beperk draaien, springen, klimmen en glijden, rechtlijnige bewegingen en zwemmen zijn goed
  • Geef goede samengestelde pupvoeding
  • Niet overvoeren, het achterste deel van de ribben moet u zo kunnen voelen
  • Bouw bespiering en conditie op door gecontroleerd bewegingschema te volgen

Bij o.a. honden die ingezet gaan worden voor de fokkerij wordt de kwaliteit van de ellebogen vastgesteld via een röntgenologisch onderzoek. Deze officiële röntgenfoto's moeten voldoen aan bepaalde technische normen en worden dan ter beoordeling voorgelegd aan de sectie orthopedie van de afdeling GGW van de Raad van Beheer.
De mate van ED wordt dan volgens een internationaal erkende FCI-norm geclassificeerd.
Voor een goede beoordeling van de ellebooggewrichten op artrose zijn twee foto's van de hond van beide ellebogen nodig.

De ED uitslag van de elleboogkwaliteit kan als volgt geclassificeerd worden:

  • ED Vrij
  • ED Grensgeval
  • ED Graad 1
  • ED Graad 2
  • ED Graad 3

De artrosebeoordeling wordt uitgevoerd volgens de internationale normen bepaald door de 'International Elbow Working Group'. De definitieve artroseclassificatie zal gelijk zijn aan de artrosebeoordeling van de slechtste van de beide ellebooggewrichten.

Ieder van de genoemde afwijkingen leidt na enkele maanden tot artrose. Onder artrose wordt verstaan veranderingen van een gewricht die in de loop van het ziekteproces kunnen ontstaan, die blijvend zijn en vooral gekenmerkt worden door startpijn (kreupele stappen net na het opstaan), er doorheen lopen (dus beter lopen na enige tijd) en een terugval na veel inspanning.

In het algemeen geldt; hoe beter de kwalificatie van de ellebogen, hoe kleiner de kans dat de nakomelingen ED zullen ontwikkelen. Dit is echter geen garantie dat alle nakomelingen van ED vrij beoordeelde honden ook ED-vrij zullen zijn, de kans is alleen groter.

De ED-beoordeling maakt duidelijk of een individuele hond ED heeft en zo ja, in welke mate. Een röntgenfoto die geen ED laat zien, is echter geen garantie dat de hond geen erfelijke aanleg voor ED heeft. Iets dat wel belangrijk is om te weten als u gaat fokken; een aanleg kan immers doorgegeven worden. Om erachter te komen of uw hond mogelijk erfelijk belast is, kunt u de ED-uitslagen van nestgenoten, ouders en voorouders bestuderen. Grofweg kan gezegd worden dat veel goede uitslagen bij de directe familie ook meer kans geven op goede heupen bij de pups.

Het is daarom van belang dat de rasverenigingen over alle uitslagen kunnen beschikken en dat alle ED-foto's die gemaakt worden ook ter beoordeling aan de ED-commissie worden voorgelegd, ook indien door de dierenarts duidelijke afwijkingen aan de ellebogen worden gevonden.

De ZWHVN keurt honden met een ED vrij en een ED grensgeval beoordeling goed voor de fokkerij. Honden met een andere beoordeling worden uitgesloten van de fokkerij.

Veel hondeneigenaren zijn zich bewust van het belang van onderzoek naar ED ter preventie van deze erfelijke aandoeningen in hun ras.

Nadat de röntgenfoto's bij de dierenarts zijn gemaakt, zijn eigenaren natuurlijk zeer benieuwd naar het vervolg van het onderzoek door de Raad van Beheer en wachten met spanning op de uitslag.
Eigenaren kunnen de status van de lopende ED onderzoeken online bekijken via de website van de Raad van Beheer (www.raadvanbeheer.nl).
Aan de hand van het onderzoeksnummer dat via de dierenarts wordt ontvangen kan de status van het onderzoek eenvoudig worden gevolgd en heeft men tevens een indicatie wanneer de beoordelingsuitslag kan worden verwacht.

De status van de ED onderzoeken wordt dagelijks bijgewerkt. De getoonde status betreft dus de meest actuele stand van zaken. Status ED

De ZWHVN publiceert de complete ED-uitslagen in haar clubblad.